Category: Klimaat & duurzaamheid

  • Drie maanden droogte later: de rivieren breken record na record — en de schepen varen op een derde van hun kunnen

    Peildatum: 25 oktober 2026

    In het artikel van 4 augustus beschreef ik hoe de droogte de Europese stroomvoorziening raakte, en begin september maakte ik daarin de tussenbalans op: het had immers geregend, maar hersteld was er nog maar weinig.
    We zijn alweer een kleine twee maanden verder, en de vraag van veel lezers is terecht: hoe staat het er nú voor? Zijn de kerncentrales aan de Donau weer online? En waarom horen we nog steeds dat schepen op de Rijn maar half — of veel minder dan de helft — beladen varen?

    Het korte antwoord: de regen van eind augustus bleek een adempauze, geen echte omslag. In september en oktober zakte de Rijn naar standen die nooit eerder gemeten zijn, de binnenvaart draait op een fractie van haar capaciteit, en één kerncentrale staat nog altijd volledig stil.
    Dit weekend komt er eindelijk een flinke golf water aan — maar wie de verwachtingen leest, ziet dat ook die golf het probleem niet oplost. Hieronder de stand van zaken, onderwerp voor onderwerp.

    De waterstanden: het record van augustus hield zes weken stand

    Op 10 augustus brak de Rijn bij Lobith het afvoerrecord uit 1947: slechts 614 kubieke meter per seconde, tegen 620 destijds. Eind augustus regende het, de afvoer liep op naar zo’n 825 m³/s, en het ministerie schaalde af van “feitelijk” naar “dreigend” watertekort. Dat leek even de goede kant op te gaan.

    Het tegendeel gebeurde. September bleef opnieuw vrijwel droog, en op 30 september zakte Lobith naar een waterstand van 6,05 meter boven NAP bij een afvoer van 543 m³/s — opnieuw een laagte record, en deze keer ruim ónder het augustusrecord. Het werd zo laag dat Rijkswaterstaat de klassieke peilschaal bij Lobith letterlijk niet meer kon aflezen: het water stond onder het meetbord. Ter vergelijking: in een normale zomer stroomt hier 1.700 tot 1.900 m³/s voorbij.

    Lijngrafiek van de Rijnafvoer bij Lobith in 2026: record van 614 m³/s op 10 augustus, laagste stand ooit van 543 m³/s op 30 september, verwachte golf tot ±1.000 m³/s rond 31 oktober en daarna opnieuw daling

    Sindsdien schommelt de afvoer rond de 600 m³/s. Op 22 oktober stond Lobith op ongeveer 6,25 meter NAP, nog altijd dalend met een centimeter per dag.

    Dit weekend komt er water — maar lees de kleine lettertjes

    Voor het eerst sinds weken is er echt goed nieuws: in Duitsland en de Ardennen is regen gevallen en vanaf dit weekend (24–25 oktober) stijgt het water. De verwachting van Waterpeilen.nl: woensdag 28 oktober een eerste piek rond 7,1 à 7,2 meter NAP, en rond 31 oktober een tweede piek van ongeveer 7,3 meter, waarbij de afvoer voor het eerst sinds juli weer nét boven de 1.000 m³/s kan uitkomen. In de binnenvaart werd al opgelucht gereageerd: de laagwatertoeslagen richting het Ruhrgebied verdwijnen voorlopig, de grote duwboten worden weer vaarklaar gemaakt en de beperkingen op de IJssel kunnen waarschijnlijk worden opgeheven.

    Dan de kleine lettertjes. Ná die golf wordt tot zeker 5 november geen nieuwe regen van betekenis verwacht. De waterstand daalt dan weer met 10 tot 15 centimeter per dag, en rond 5 november zou Lobith alweer op zo’n 6,5 meter NAP staan bij circa 700 m³/s — door Waterpeilen.nl opnieuw “een extreme laagwatersituatie” genoemd. De oorzaak zit dieper dan één droge maand: het Zwarte Woud, een van de belangrijkste regenleveranciers van de Rijn, ontving dit jaar tot nu toe slechts zo’n 35 procent van de normale neerslag. Statistisch houden lage Rijnafvoeren bovendien vaak aan tot in november en soms tot begin december. De golf van deze week is dus een welkome onderbreking — geen einde.

    De energiecentrales: twee van de drie zijn terug in productie

    Het beeld uit augustus — zes reactoren uit, zeventien beperkt — is gelukkig flink verbeterd, maar niet opgelost:

    • Paks (Hongarije) draait weer volledig. Sinds eind augustus zijn alle acht turbines terug in bedrijf en levert de centrale haar nominale 2.000 MW. De combinatie van iets meer water en de noodstuw met afgezonken schepen bleek voldoende.
    • Kozloduy (Bulgarije) draait, maar op het randje. De centrale volgt volgens het Bulgaarse ministerie het normale schema, met extra maatregelen; de Donau naderde er in oktober opnieuw het kritieke peil. De gevreesde stillegging is tot nu toe uitgebleven.
    • Cernavodă (Roemenië) staat nog altijd stil. Beide reactoren — samen zo’n 1.350 tot 1.400 MW — liggen er sinds 13 augustus uit. Een herstart in oktober werd door de regering al onwaarschijnlijk genoemd; exploitant Nuclearelectrica mikt nu op aansluiting op het net vanaf 1 november, uitdrukkelijk onder voorbehoud van de waterprognoses. Roemenië importeert intussen al tweeënhalve maand het gat in zijn stroomvoorziening.
    • Frankrijk had geen waterpeil- maar een watertemperatuurprobleem, en dat lost de herfst vanzelf op; ik heb geen aanwijzingen gevonden dat er nu nog hittebeperkingen gelden (een hard cijfer ontbreekt ).
    Statusoverzicht Donau-kerncentrales eind oktober 2026: Paks weer op vol vermogen, Kozloduy draait met beperkingen, Cernavodă nog volledig uit met herstart gepland op 1 november

    De les van augustus blijft staan: hoe verder stroomafwaarts aan de Donau, hoe trager het herstel. Paks lag duizend kilometer dichter bij de regen dan Cernavodă.

    De binnenvaart: dezelfde vloot, een derde van de capaciteit

    En dan het onderwerp dat Nederland het meest direct raakt. De grote rivieren zijn de hele herfst beperkt bevaarbaar gebleven, en de cijfers daarachter zijn indrukwekkender dan de term “beperkt” doet vermoeden.

    Het Havenbedrijf Rotterdam meldde dat binnenvaartschepen richting de Rijn gemiddeld nog maar voor 30 tot 35 procent beladen kunnen worden, waar dat bij normale waterstanden rond de 70 procent ligt. De benuttingsgraad van de vloot is dus ruwweg gehalveerd — en op de ondiepste trajecten is het veel erger. Rederij HGK rekende voor: waar één schip normaal 2.200 ton steenzout naar Keulen brengt, waren daar begin oktober drie schepen met elk 400 tot 600 ton voor nodig, plus vrachtwagens voor de rest — en één vrachtwagen vervoert hooguit 26 ton. Bij Duisburg werd uit sommige schepen eerst 200 tot 300 ton overgeladen zodat ze met minder diepgang verder konden.

    Infographic binnenvaart: beladingsgraad richting de Rijn 30-35% in plaats van 70%, en één lading van 2.200 ton steenzout vergt nu drie schepen plus vrachtwagens

    De gevolgen telden hard door in de havens. Rotterdam verwerkte wekenlang zo’n honderd éxtra scheepsbezoeken per week — meer schepen voor minder lading — terwijl het vervoerde Rijnvolume ruim 10 procent onder normaal lag. Antwerpen zag het binnenvaartvolume richting de Middenrijn met ruim 73 procent dalen en richting de Bovenrijn met bijna 89 procent. Vervoerders verhoogden de laagwatertoeslagen keer op keer, en in week 42 (medio oktober) werd over de Rijn bij Lobith nog altijd maar zo’n 3,1 miljoen ton vervoerd. Kortom: wat er vaart, vaart duur en leeg.

    Hoe verhoudt 2026 zich tot eerdere droogtejaren?

    Dit is het jaar waarin alle referenties sneuvelden. De laagterecords van de beruchte droogtejaren 2018 (minimum circa 730 m³/s, eind oktober) en 2022 (circa 680 m³/s, en de laagste wáterstand van 6,48 meter NAP) werden in 2026 niet één keer maar twee keer gebroken — in augustus én, dieper nog, eind september. Zelfs het legendarische 1947 (620 m³/s) staat nu op de tweede plaats. Hydrologen van Deltares zeiden het al in de zomer: zelfs de droge jaren 2018 en 2022 kwamen niet in de buurt van deze waarden.

    Staafdiagram laagste Rijnafvoer bij Lobith per droogtejaar: 1947: 620, 2018: ±730, 2022: ±680 en 2026: 543 m³/s

    En de trend wijst omhoog — in de verkeerde zin. Een recente studie (TU Delft/eWaterCycle) die rekent met de gangbare laagwatergrens van 1.020 m³/s bij Lobith, komt historisch uit op gemiddeld ruim 14 kritieke laagwaterdagen per jaar, oplopend naar 27 tot 34 dagen per jaar in de klimaatscenario’s voor de komende decennia. Dat is een modelprojectie, geen meting — maar 2026 zit daar met maanden aan laagwater nu al ruim boven. Niet voor niets pleitte HGK deze zomer voor een Europees programma om vóór 2035 tot duizend laagwaterbestendige schepen te bouwen: de sector richt zich in op een toekomst waarin dit vaker gebeurt.

    Het grondwater: de onzichtbare achterstand

    De rivieren reageren op regen binnen dagen; de bodem doet er maanden tot jaren over. Uit de landelijke grondwaterdata (BRO) blijkt dat eind oktober ongeveer 65 procent van ruim 18.000 meetputten lager staat dan normaal voor de tijd van het jaar. De verschillen per regio zijn groot: in Zeeland staat zo’n 92 procent van de putten te laag, in Noord-Brabant 82 procent en in Gelderland 81 procent — vooral de hoge zandgronden in het oosten en zuiden, die niet door rivierwater kunnen worden bijgevuld, zakken in een droge periode snel weg.

    Staafdiagram grondwater: aandeel meetputten lager dan normaal — Zeeland 92%, Noord-Brabant 82%, Gelderland 81%, heel Nederland 65%

    Rijkswaterstaat waarschuwde al in september dat de grondwaterstanden tot het einde van het jaar laag blijven en dat volledig herstel in sommige regio’s jaren kan duren. In het zuidwesten speelt bovendien verzilting: het zoutgehalte in het Volkerak-Zoommeer naderde de grens van 450 mg/l, al is er vooralsnog genoeg rivierwater om door te spoelen. Ook de Maas staat er slecht voor: bij Maastricht stroomde medio oktober nog maar 30 tot 35 m³/s — de regen in de Ardennen van dit weekend geeft een korte piek, maar ook daar geldt: binnen een week zakt het weer terug. Een enkel lichtpuntje is er wel: op de Utrechtse Heuvelrug ziet het waterschap de eerste voorzichtige tekenen van herstel, al blijft het onttrekkingsverbod er van kracht.

    Tot slot: wordt dit binnenkort opgelost?

    Nee — en dat is inmiddels de eerlijke samenvatting van dit droogtejaar. De golf van eind oktober koopt de binnenvaart één tot twee betere weken en geeft Cernavodă misschien nét genoeg water voor de geplande herstart van 1 november. Maar structureel herstel vraagt wat Weerverteller al in september becijferde: wékenlang frequente regen over het hele stroomgebied, van de Alpen tot de Moezel. Zolang die uitblijft, blijft Nederland leven met rivieren op een historisch minimum, schepen op een derde van hun capaciteit en een grondwatervoorraad die pas over jaren is aangevuld. De droogte van 2026 is geen zomerincident gebleken, maar een jaarthema — en de vraag voor 2027 is niet óf we hier weer over schrijven, maar wanneer.

    Verantwoording bij de cijfers

    • De waterstanden en afvoeren bij Lobith komen uit de laagwaterberichten van Waterpeilen.nl (t/m 22 oktober) en berichtgeving van ANP/Weeronline en NOS; de verwachting voor 28–31 oktober en begin november is een prognose en kan afwijken.
    • De minima van 2018 (~730 m³/s) en 2022 (~680 m³/s) zijn afgeronde waarden uit Rijkswaterstaat-metingen zoals aangehaald in de pers; de exacte dagwaarden kunnen enkele m³/s verschillen.
    • De beladings- en volumecijfers van de binnenvaart zijn momentopnames van verschillende partijen (Havenbedrijf Rotterdam, HGK, Contargo, Port of Antwerp-Bruges, Schuttevaer) uit augustus–oktober; één samenhangende officiële statistiek bestaat niet.
    • Het grondwaterbeeld (65% van de meetputten lager dan normaal; 92/82/81% per provincie) komt uit de BRO-data zoals ontsloten via OpenGrondWaterKaart, peildatum eind oktober 2026.
    • De 27–34 laagwaterdagen per jaar zijn een klimaatprojectie uit een BSc-studie (TU Delft/eWaterCycle), geen waarneming.

    Bronnen

  • De rivieren staan droog en dat kost Europa nu gigawatts

    ➜ Vervolgartikel, 25 oktober 2026: hoe staat het er nu voor? De records van augustus werden in september opnieuw gebroken, Cernavodă ligt er nog altijd uit en de binnenvaart vaart op een derde van haar capaciteit. Lees de volledige balans in “Drie maanden droogte later: de rivieren breken record na record“.

    Update 5 september 2026: het heeft geregend — wat is hersteld, en wat nog niet?

    Een maand na het oorspronkelijke artikel is er in Nederland, Duitsland en de Alpen weer regen gevallen. Tijd om de balans op te maken: waar heeft dat de stroomvoorziening al geholpen, waar nog niet, en wat is daar dan wél voor nodig? Eerst het slechte nieuws dat tussen beide peildata viel: de records van begin augustus werden nog gebroken. De Rijn zakte bij Lobith op 10 augustus naar een dagafvoer van 614 m³/s, onder het oude record van 620 m³/s uit 1947 (Weerverteller, 22 aug. 2026). Bij Kaub, het kritieke punt voor de Duitse binnenvaart, stond de peilschaal medio augustus op ongeveer 5 centimeter, tegen een oud record van 25 centimeter uit 2018 (gCaptain/Reuters, 24 aug. 2026). Roemenië moest op 13 augustus ook zijn tweede kernreactor stilleggen (Euronews, 13 aug. 2026).

    Herstelmeter: afvoer Rijn bij Lobith en Kaub en Donau bij Baziaș, dieptepunt versus nu versus normaal, plus status van Paks, Cernavodă, Kozloduy, Frankrijk, Djerdap en de Rijn-binnenvaart op 4 augustus en 5 september 2026
    Herstelmeter, 5 september 2026: hoe ver zijn de rivieren terug van hun dieptepunt en wat is er nog nodig? Klik voor groot. Eigen samenvatting van de in de tekst genoemde bronnen.

    Waar de regen wél effect had

    De Rijn en de Nederlandse waterverdeling. De afvoer bij Lobith is van het minimum van 614 m³/s opgelopen naar ongeveer 825 m³/s eind augustus, met een waterstand rond 6,8 tot 6,9 meter boven NAP begin september (Waterpeilen.nl, 30 aug. 2026). Dat was voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op 3 september reden om na zeven weken af te schalen van “feitelijk watertekort” naar “dreigend watertekort”; het landelijke neerslagtekort is teruggelopen tot ongeveer 270 millimeter (TPO/ANP, 3 sept. 2026). Bij Kaub steeg het peil in één week van 5 naar circa 60 centimeter, waardoor schepen weer 700 tot 800 ton kunnen laden in plaats van een fractie daarvan. De aanvoer van steenkool en olieproducten naar Duitse centrales en raffinaderijen loopt daardoor weer beter, al is 60 centimeter nog altijd ver van de circa 150 centimeter die voor volledig beladen nodig zijn (gCaptain/Reuters, 24 aug. 2026).

    Paks (Hongarije). Hier is het herstel het duidelijkst zichtbaar. Op het dieptepunt draaide nog één van de acht turbines. Op 10 augustus kwam een tweede terug, op 22 en 23 augustus volgden meer, en volgens premier Magyar zijn binnen een maand alle acht turbines weer in bedrijf, richting het nominale vermogen van 2.000 MW. Belangrijk detail: dat kwam niet alleen door regen. Een noodstuw in de Donau en twee bewust afgezonken schepen van 80 meter tilden het waterpeil bij de inlaat met ongeveer 15 centimeter op (Euronews, 10 aug. 2026; AP7AM/persbureaus, 23 aug. 2026).

    Frankrijk. Voor de Franse kerncentrales was niet het waterpeil maar de watertemperatuur het probleem; koeler weer lost dat vanzelf op. Het laatste harde cijfer dat ik heb gevonden dateert van 12 augustus, toen 13 van de 57 reactoren uit of teruggeschroefd waren, goed voor ruim 20% van het vermogen — maar het grootste deel daarvan kwam door kwallen in de koelwaterinlaat van Gravelines, niet door hitte (Euronews, 12 aug. 2026). Een actueel cijfer voor begin september heb ik niet kunnen vinden; ik neem aan, maar weet niet, dat de hittebeperkingen grotendeels zijn opgeheven.

    Waar het nog níét heeft geholpen

    Cernavodă (Roemenië). Beide reactoren staan sinds 13 augustus stil, en dat is op 5 september nog steeds zo. De reden is simpel: de regen van de afgelopen weken is in de bovenloop gevallen en komt maar mondjesmaat aan in de benedenloop. Bij Baziaș, waar de Donau Roemenië binnenkomt, stroomde eind augustus 1.600 m³/s, met een prognose richting 1.450 m³/s — tegen een septembergemiddelde van 3.800 m³/s en een kritische ondergrens van 2.000 m³/s (Spotmedia, 1 sept. 2026). De regering heeft de energiecrisis met een maand verlengd, Transelectrica mag tot 30 september grootverbruikers afschakelen en de export blokkeren, en er ligt een driestappenplan klaar: geladen schepen als geleidedam, een 170 meter lange pontondam en, als dat niet volstaat, extra pompen. De herstart blijft volgens de regering “de komende weken onzeker” (Romania Insider, 3 sept. 2026; Romania Insider, aug. 2026). Van de ~1.400 MW die op 4 augustus nog deels draaide, is nu dus niets over.

    Kozloduy (Bulgarije). Het risico dat ik in augustus benoemde is deels werkelijkheid geworden: op 20 augustus schroefde de centrale eenheid 5 met ongeveer 120 MW terug, de eerste vermogensreductie om hydrologische redenen in 52 jaar bedrijf (Reuters via KFGO, 20 aug. 2026). De gevreesde volledige stillegging van 2.000 MW is uitgebleven, maar de marge is klein: volgens de Bulgaarse nucleair expert Georgi Kaschiev zou een verdere daling van twintig centimeter tot stillegging dwingen, en historisch houdt het lage Donaupeil vaak tot half oktober aan (Spotmedia, 11 aug. 2026).

    Servië. Djerdap I, de grootste waterkrachtcentrale van het land, produceerde begin augustus een derde van normaal. De pompaccumulatiecentrale Bajina Bašta draait op volle kracht om dat op te vangen. Recentere cijfers ontbreken; gezien de aanvoer bij Baziaș (direct stroomafwaarts van Djerdap) is verbetering onwaarschijnlijk (Vreme, 1 aug. 2026).

    Het grondwater, ook in Nederland. De regen vult de rivieren sneller dan de bodem. Rijkswaterstaat verwacht dat rivier- en grondwaterstanden tot het einde van het jaar laag blijven, dat grondwaterherstel in veel regio’s jaren kan duren, en dat het risico op verzilting bij drinkwaterinnamepunten aanhoudt (TPO/ANP, 3 sept. 2026).

    Wat er dan wél nodig is

    Voor de Rijn is de rekensom vrij precies te maken. Rijkswaterstaat noemt 1.100 tot 4.450 m³/s de normale bandbreedte voor deze tijd van het jaar; de zomernormaal ligt rond 1.680 m³/s. We zitten op ongeveer 825. Weerverteller becijfert dat de weermodellen voor de komende twee weken 25 tot 100 millimeter in het stroomgebied laten zien, en dat dat “lang niet genoeg” is: er zijn wekenlang frequente buien over het hele stroomgebied nodig, van de Alpen tot de Moezel, om de afvoer structureel boven de 1.100 m³/s te krijgen (Weerverteller; Waterpeilen.nl). Voor Kaub geldt hetzelfde: van 60 naar 150 centimeter.

    Voor de Donau ligt het lastiger, om drie redenen. Ten eerste de afstand: regen in Zuid-Duitsland, Oostenrijk en Slowakije, precies waar Nuclearelectrica op hoopt, moet ruim duizend kilometer afleggen voordat Cernavodă er iets van merkt. Ten tweede het seizoen: het jaarlijkse dieptepunt van de Donau valt normaal pas in de nazomer, en de Roemeense regering verwacht dat de afvoer tot in november onder het langjarig gemiddelde blijft. Ten derde de omvang van het gat: van 1.450 naar 2.000 m³/s is al een sprong van bijna 40%, en het gemiddelde ligt op 3.800. Daarom zetten Hongarije en Roemenië niet op regen, maar op techniek: stuwen, afgezonken schepen, baggeren (Roemenië haalt 100.000 ton rivierbodem weg) en pompen. Paks laat zien dat dat werkt; Cernavodă laat zien dat het tijd kost.

    Wat betekent dit voor de prijs? Het structurele effect op de Nederlandse dag-vooruitprijs — Energeia rekende in juli op circa 5% — zal met het herstel van de Rijn en Paks afnemen. Maar Roemenië, Bulgarije en Servië zitten in dezelfde gekoppelde markt en importeren nog steeds hun tekort. Zolang Cernavodă stilstaat, blijft Zuidoost-Europa een prijsopdrijver in de koperen plaat. Dat is mijn verwachting, geen meting.

    De cijfers in deze update zijn momentopnames uit de genoemde bronnen tussen 10 augustus en 3 september 2026. Voor Frankrijk en Servië heb ik geen cijfer van na half augustus kunnen vinden; dat staat er expliciet bij. De vergelijking “4 augustus versus 5 september” in de afbeelding is mijn eigen samenvatting van die bronnen.


    Hieronder het oorspronkelijke artikel van 4 augustus 2026, ongewijzigd.

    Europa beleeft een droogte die niet alleen de scheepvaart en de landbouw raakt, maar inmiddels ook direct de stroomvoorziening. De Donau staat lager dan ooit gemeten, de Rijn brak bij Keulen het laagterecord van 2018, en in een reeks landen zijn kerncentrales, waterkrachtcentrales en zelfs kolencentrales stilgelegd of teruggeschroefd omdat er te weinig — of te warm — koelwater is.

    Dit artikel zet op een rij hoeveel vermogen er op dit moment werkelijk uit de markt is in de landen die samen de Europese “koperen plaat” vormen, hoe die uitval zich verhoudt tot het totaal, en of dit vergelijkbaar is met de Franse kernenergiecrisis van 2022 die de prijzen destijds mede opdreef.

    ~6 GW
    niet beschikbaar binnen de dertien Core-landen (eigen optelsom, 4 aug. 2026)
    6 + 17
    kernreactoren in Europa volledig uit, respectievelijk beperkt draaiend
    +5%
    hogere Nederlandse dag-vooruitprijs door de lage waterstanden

    Eerst even: wat is die “koperen plaat”?

    In normale taal: “Koperen plaat” is jargon voor de aanname dat een groot gebied zich elektrisch gedraagt als één geleidende plaat: stroom kan er vrij doorheen bewegen en er ontstaat overal dezelfde prijs. Die perfecte plaat bestaat niet — er zitten grenzen aan wat de hoogspanningsverbindingen aankunnen — maar de EU stuurt er wel op aan.

    De concrete invulling daarvan heet de Core-regio. Sinds juni 2022 rekenen dertien landen hun dag-vooruitmarkt met één gezamenlijk model door, “flow-based market coupling” genaamd: Nederland, België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Polen, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Kroatië, Hongarije en Roemenië (EPEX SPOT; JAO).

    Die laatste twee zijn precies de landen waar het nu misgaat. Dat is de kern van dit verhaal: de Donau-crisis speelt zich niet af in een ver hoekje van Europa, maar binnen dezelfde marktkoppeling waar Nederland deel van uitmaakt.

    Wat er op dit moment uit staat

    Vakblad Nuclear Engineering International telde op 3 augustus zes kernreactoren die volledig uit staan en zeventien die beperkt draaien in Europa, allemaal door hitte of laag water (NEI, 3 augustus 2026).

    Wat er nu is uitgevallen door droogte en hitteCore-regio en direct gekoppelde buurlanden, peildatum 4 augustus 202605001.0001.5002.0002.5003.0003.500Frankrijkkern, hitte-derating3.000 MWHongarijePaks 1-4, volledig uit2.000 MWRoemeniëCernavodă 1 + 21.050 MWServië *Djerdap I, waterkracht910 MWZwitserland *Beznau 1 en 2365 MWBulgarije *Kozloduy 5 en 6 — nog in bedrijf2.000 MW risicoVermogen dat op 4 augustus 2026 niet beschikbaar is (MW)* Servië, Zwitserland en Bulgarije liggen buiten de Core-regio, maar zijn er direct mee gekoppeld. Bron: NEI, Montel, Reuters, World Nuclear News (juli/aug. 2026).
    Alleen wat per centrale te herleiden is. Waterkracht- en kolenverliezen die niet per installatie zijn gepubliceerd, staan hier niet in.
    LandInstallatieTypeNormaalVerlies nuStatus
    HongarijePaks 1–4kernenergie2.000 MW~2.000 MWVolledig uit sinds 2–3 aug.
    RoemeniëCernavodă 1kernenergie~700 MW~700 MWUit sinds 28 juli
    RoemeniëCernavodă 2kernenergie~700 MW~350 MWHalve kracht, uur tot uur
    FrankrijkBugey 3, Golfech 2 + 11 units beperktkernenergie61,4 GW (vloot)~3.000 MWGrens koelwaterlozing
    Servië *Djerdap Iwaterkracht1.140 MW~910 MWDraait op 20%
    Servië *Kostolac A+Bkolen1.010 MWonbekendKoelprobleem, teruggeschroefd
    Zwitserland *Beznau 1 & 2kernenergie~730 MW~365 MWGemaximeerd op 50%
    Bulgarije *Kozloduy 5 & 6kernenergie2.000 MW0 (nog)Acuut risico op stillegging

    * Ligt buiten de Core-regio, maar is er direct mee gekoppeld.

    Binnen de dertien Core-landen zelf komt het gedocumenteerde verlies uit op ongeveer 6.050 MW — ruwweg 6 GW, vergelijkbaar met vier tot zes grote kerncentrale-eenheden. Dat is een optelsom die ik zelf heb gemaakt uit losse berichten per land; er bestaat geen officiële teller die dit bijhoudt.

    Enkele details achter die cijfers:

    • Hongarije legde Paks voor het eerst in 44 jaar volledig stil. Niet omdat er te weinig water is om te koelen, maar omdat de aanzuigpompen boven de waterlijn zijn komen te liggen: de Donau staat 28 centimeter onder het record van 2018, dat op zijn beurt al een meter onder het honderdjarige minimum lag waarop de centrale in de jaren tachtig is ontworpen (World Nuclear News). Paks levert normaal bijna de helft van de Hongaarse productie.
    • Roemenië riep de noodtoestand uit in de energiesector. De marine heeft rotsformaties bij Izvoarele opgeblazen om meer water richting Cernavodă te sturen, en er worden tijdelijke dammen in de rivierbedding gelegd om het peil bij de aanzuigmonden kunstmatig op te krikken.
    • Frankrijk heeft een ander probleem. Daar is niet het waterpeil de bindende factor maar de watertemperatuur: EDF mag wettelijk geen koelwater lozen dat de rivier boven een drempel opwarmt. De uitval van circa 3 GW komt neer op 4,6% van de kernstroomproductie (Montel).

    Nationaal is de klap zeer ongelijk verdeeld

    Zes gigawatt klinkt overzichtelijk op een continent, en regionaal gezien is dat het ook. Maar per land loopt het enorm uiteen.

    Nationaal is de klap zeer ongelijk verdeeldAandeel van het eigen elektriciteitssysteem dat wegvalt0%10%20%30%40%50%60%50%HongarijePaks: aandeel in denationale productie20%RoemeniëCernavodă: aandeel inde stroomvoorziening20%ServiëDjerdap I: verliest.o.v. capaciteit4,6%Frankrijk3 GW: aandeel in dekernstroomproductieLet op: de percentages hebben verschillende noemers (productie, capaciteit) — zie de tabel in het artikel. Bron: Reuters, World Nuclear News, Balkan Green Energy News, Montel.
    De noemers verschillen per staaf — zie de tabel hierboven. Bedoeld om de verhouding te tonen, niet om landen een-op-een te vergelijken.

    Dat verklaart waarom de noodmaatregelen zo asymmetrisch zijn. In Hongarije is zwaar goederenvervoer per spoor verboden tussen 17.00 en 22.00 uur, staat de sierverlichting van Boedapest uit en hebben bijna 300 grote bedrijven vrijwillig hun productie teruggeschroefd; de regering houdt roterende afschakeling van industrie achter de hand. In Frankrijk, Duitsland of Nederland merkt de consument er niets van behalve via de prijs.

    Beide landen vangen het gat op met import — precies waarvoor de koperen plaat bedoeld is. Maar import op een moment dat half Europa tegelijk warm is, is duur. In Roemenië schoot de dag-vooruitprijs eind juli naar €340 per MWh voor de avonduren, terwijl Griekenland op datzelfde moment onder de €150 bleef (Balkan Green Energy News).

    Is dit een herhaling van Frankrijk 2022?

    Dit is de vraag die er voor de prijs het meest toe doet, en het antwoord is: nee, in omvang niet — maar in spreiding wel erger.

    In de zomer van 2022 lag in Frankrijk zo’n 15 GW aan kerncentralevermogen stil vanwege spanningscorrosie in leidingen. In week 29 van dat jaar zakte de Franse kernproductie naar gemiddeld 24 GW. Over heel 2022 leverde de vloot 282 TWh, tegen een tienjaarsgemiddelde van 395 TWh — een gat van ruim 110 TWh dat een jaar lang open stond (S&P Global; World Nuclear Association).

    Dit is niet 2022: de Franse uitval is nu vijf keer kleinerKerncentralevermogen uit bedrijf (GW)15 GWjuli 2022corrosiecrisis3 GWaug. 2026hitte / droogteFranse kernstroomproductie (TWh per jaar)39510-jaarsgemiddelde2822022320202337320253602026raming EDFDe 2026-raming van 360 TWh is het midden van de EDF-bandbreedte 350–370 TWh: een eigen middeling, geen EDF-cijfer.Bron: S&P Global (2022), World Nuclear Association, Montel, EDF (2026).
    Links de piekuitval, rechts de jaarproductie. 2022 was een structureel probleem; 2026 is tot nu toe een tijdelijk weerprobleem.

    De huidige Franse uitval van 3 GW is daar ongeveer een vijfde van, en is bovendien tijdelijk: zodra de rivieren afkoelen komen de units terug. EDF rekent voor 2026 nog steeds op 350 tot 370 TWh — dicht bij het niveau van 2025 (373 TWh) en ver boven 2022.

    Ook belangrijk: er is op dit moment geen groot verborgen onderhoudsprobleem zoals de corrosiekwestie destijds. Franse revisies worden traditioneel juist in de zomer gepland, om in de winter maximaal beschikbaar te zijn — die geplande uitval zit al in de marktverwachting verwerkt. EDF meldt over 2026 wel méér ongeplande stilstand dan vorig jaar, maar niet van een andere orde. Het verschil met 2022 zit hem dus niet in de diepte maar in de breedte: toen was het één land, nu spelen Frankrijk, Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Servië en Zwitserland tegelijk mee. Zoals een analist van datadienst Kpler het tegen Reuters zei: het raakt niet één regio, maar het hele Europese landschap (Reuters, 31 juli 2026).

    Wat de cijfers niét laten zien: waterkracht en kolenaanvoer

    De tabel hierboven telt alleen wat per centrale te herleiden is. Twee grote effecten laten zich veel slechter in megawatts vangen.

    Waterkracht

    De Europese waterkrachtproductie daalde in 2025 al met 12%, in de EU een verlies van 43 TWh, met Frankrijk (−11,7 TWh) en Italië (−11,4 TWh) als grootste dalers (Ember). In 2026 gaat dat door: het Oostenrijkse Verbund, dat ongeveer 85% van zijn stroom uit water haalt, zag de winst in de eerste jaarhelft met circa €370 mln dalen door droogte. Het Italiaanse A2A rekent op 3,9 TWh tegen een historisch gemiddelde van 4,1 TWh. En op 25 januari 2026 kwam de Oostenrijkse rivierwaterkracht op één dag uit op 27,7 GWh — een historisch dagminimum (APG). Dit is geen uitval die je aan- of uitzet; het is een structureel lagere bodem onder de productie.

    Brandstofaanvoer

    De Rijn stond bij Keulen op 67 centimeter, twee centimeter onder het record van 2018. Schepen mogen daardoor nog maar ongeveer half beladen worden, wat de aanvoer van steenkool naar Duitse centrales duurder en trager maakt. Het vrachtvolume tussen Rotterdam en de Rijn ligt volgens een havenwoordvoerder rond de 10% onder normaal. In Servië draaien de Kostolac-kolencentrales terug omdat hun koelsysteem droogvalt.

    En Nederland?

    Nederland zit hier gunstiger in, om drie redenen die het waard zijn uit elkaar te houden.

    Ten eerste de koeling. De grootste Nederlandse eenheden koelen met zout of brak water in plaats van rivierwater: Borssele ligt aan de Westerschelde, de Maasvlakte-centrales aan de Noordzee-monding, de Eemshaven-eenheden aan de Eems. Zeewater is er altijd en warmt veel trager op dan een smalle rivier. Koelwaterproblemen doen zich in Nederland vooral voor bij centrales aan wateren met weinig doorstroming, zoals het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal — een kleiner deel van het park.

    Ten tweede de mix. Nederland produceerde in 2025 een record van 132 miljard kWh, waarvan ongeveer 48% uit wind en zon en circa 36% uit aardgas (CBS). Zon en gascentrales hebben geen last van laag rivierwater. Sterker: zonneproductie piekt ruwweg samen met de koelvraag tijdens een hittegolf.

    Ten derde, en dat is de keerzijde: de prijs kent geen grens. Juist omdat de markt gekoppeld is, importeert Nederland de schaarste van elders. Energeia en het FD becijferden eind juli dat de gemiddelde Nederlandse dag-vooruitprijs door de lage waterstanden ongeveer 5% hoger ligt dan die bij normale waterstanden zou zijn (Energeia, 24 juli 2026). Dat is het structurele effect. Op losse piekmomenten kan het veel harder gaan: op 23 juni 2026 tikte de Nederlandse groothandelsprijs om 20.45 uur €902,47 per MWh aan, het hoogste niveau sinds 2007, terwijl België datzelfde kwartier boven de €1.000 uitkwam (RD/ANP; VRT NWS). Huishoudens met een vast contract merken daar niets van; wie een dynamisch contract heeft, betaalde die avond bijna vier keer het normale zomertarief.

    Voor de langere termijn wijst TenneT er in zijn Monitor Voorzieningszekerheid 2026 op dat de Nederlandse leveringszekerheidsnorm vanaf 2030 wordt overschreden, onder meer door afnemend regelbaar vermogen in binnen- én buitenland. Klimaatgedreven uitval bij de buren is daarmee geen buitenlands probleem meer.

    Wat er de komende weken gebeurt

    Meteorologen verwachten dat de lage rivierstanden zeker tot half augustus aanhouden, en substantiële regen mogelijk pas laat in het najaar. Voor de Donau geldt bovendien dat het jaarlijkse dieptepunt normaal gesproken pas later in het seizoen valt — het laagste punt komt dus vermoedelijk nog. Paks kan volgens exploitant MVM binnen enkele dagen weer opstarten zodra het peil het toelaat, en Roemenië mikte op herstart van Cernavodă 1 op 4 augustus en unit 2 op 10 augustus.

    Twee dingen om in de gaten te houden. Kozloduy in Bulgarije is het grootste openstaande risico: gaan daar 2.000 MW uit, dan verdubbelt de uitval in Zuidoost-Europa ongeveer. En het feit dat Servië water door de Djerdap-stuwdam laat om het peil bij een Bulgaarse kerncentrale op niveau te houden, zegt genoeg over hoe krap de marges nu zijn.

    Over de cijfers in dit artikel

    • Het totaal van ~6.050 MW binnen de Core-regio is een eigen optelsom uit losse berichten per land, geen officieel cijfer van ENTSO-E of een netbeheerder.
    • De Franse 3 GW is een aggregaat van Montel; de exacte derating per reactor wordt niet publiek per uur gepubliceerd.
    • Voor Cernavodă 2 is “halve kracht” vertaald naar ~350 MW; de feitelijke belasting fluctueert per uur.
    • De vermogens van Paks (2.000 MW), Cernavodă (2 × ~700 MW), Beznau (~730 MW) en Djerdap I (1.140 MW) zijn nominale waarden; het netto vermogen ligt doorgaans enkele procenten lager.
    • Van Kostolac is bekend dát er is teruggeschroefd, maar niet met hoeveel. Die post staat op nul in de optelsom, wat het totaal eerder te laag dan te hoog maakt.
    • De 2026-raming van 360 TWh Franse kernstroom is het midden van EDF’s bandbreedte 350–370 TWh: een middeling, geen EDF-cijfer.
    • Alle standen zijn momentopnames van 4 augustus 2026 en kunnen per dag wijzigen.

    Bronnen

    1. UPDATE: Europe’s heatwave strains nuclear output — Nuclear Engineering International, 3 augustus 2026
    2. Danube’s record low leads to Hungary, Romania nuclear shutdowns — World Nuclear News, 30 juli 2026
    3. Europe’s shrinking rivers curb power output, transport and company earnings — Reuters, 31 juli 2026
    4. Historic Danube water lows signal blackout risks — Balkan Green Energy News, 30/31 juli 2026
    5. France’s heat-related nuclear cuts to reach 4.6% of output — Montel
    6. Lage waterstanden drijven prijzen elektriciteit op — Energeia/FD, 24 juli 2026
    7. Europese stroomprijzen naar recordniveaus, ook in Nederland — RD/ANP, 23 juni 2026
    8. Stroomprijs breekt alle records door hitte — VRT NWS, 23 juni 2026
    9. European Electricity Review 2026 — Ember
    10. Historic Low in Run-of-River Inflows in January 2026 — APG (Oostenrijk)
    11. Launch of Flow-Based Market Coupling in the Core region — EPEX SPOT
    12. Nuclear Power in France — World Nuclear Association
    13. Elektriciteitsproductie en uitvoer op recordniveau — CBS
    14. ENTSO-E Summer Outlook 2026

    Dit artikel is bedoeld als achtergrondinformatie over het elektriciteitssysteem. Het is geen beleggings- of energiecontractadvies.

  • Zonuren meter op de site

    Met hulp van een AI-tool heb ik een pagina gemaakt waar je voor een plaats het aantal zonuren van de afgelopen periode kan bekijken maar ook de voorspellingen kan inzien.

    Kijk hier voor de zonuren meter

    Zonuren & Weer Dashboard

    Zonuren Meter ☀️

    Trend van afgelopen 14 dagen & verwachting.

    Benieuwd of deze fijn werkt!

  • KLM? Nee, dat hoeft voor mij niet meer

    Er zijn meerdere redenen waarom ik Schiphol en in het bijzonder ook KLM een warm hart toedraag. Ruim 17 jaar woonachtig in de bollenstreek, mijn vader vloog voor werk nog wel eens en het was een cadeautje wanneer wij als kleine kinderen mee mochten om hem op te halen of weg te brengen. En mijn zus is al jaren stewardess bij KLM. Een aantal keer meegegaan met mijn zus, gezellig en leuke manier om een paar dagen samen op te trekken.

    Tot slot heb ik toen ik woonde in Afrika jaarlijks meerdere vluchten in de luxe van business class mogen vliegen. En voor vakanties kies ik meestal voor KLM.

    Toch kies ik ervoor om vanaf vandaag nooit meer met KLM te vliegen, en dit is waarom.

    Cabine personeel

    Niets dan lof over het cabinepersoneel van de KLM. Je voelt je gelijk weer in Nederland wanneer je na maanden werken in het buitenland weer de oprecht vriendelijke lachende gezichten ziet van het cabine personeel. Je wordt welkom geheten en natuurlijk heeft iedereen wel eens een mindere dag, maar meestal is het cabinepersoneel vriendelijk, servicegericht, attent.

    Service aan boord

    Maar het eten wordt steeds minder en minder, jammer maar dat zou mij nog niet tegenhouden want het is een vervoersmiddel waar je wel wat uren zit. Maar het wordt wel minder en minder. Jammer, maar een brede trend.

    Onbeschofte ticketdienst – planning

    Waar KLM het echt op heeft verloren is de ticketservice wat de naam service niet dragen mag. Afgelopen vakantie naar Thailand met KLM gevlogen als onderdeel van een grote groep van de NVR.
    Samen met een goede vriendin hebben we deze reis geboekt en in november hebben we 160 euro elk betaald voor een betere stoel en positie in het vliegtuig. Deze 320 euro is voor een goed doel, extra beenruimte en goede locatie en snel in en uit het vliegtuig.

    Maar KLM ticketdienst heeft toestel zien veranderen van 777-300 naar een 777-200 en onze plaatsen zijn afgenomen. Geen communicatie hierover, geen geld terug, niets.

    Direct een klacht ingediend, vanuit het toestel op de heenreis naar Bangkok op 15 januari. Keurig een service-ticketnummer ontvangen, maar vanaf at moment tot nu NIETS, maar dan ook NIETS aan bericht ontvangen.

    Via mijn zus de procedure gezien; de KLM had ons moeten informeren, had ons voorrang moeten geven als toch weer een stoel vrij zou komen met extra ruimte en lukt dat niet dan hadden ze geld terug moeten storten.

    Conclusie naar aanleiding van gegronde klacht

    Nu krijg ik zojuist, zaterdag 10 februari, het bericht van KLM dat mijn klacht niet gegrond verklaard wordt. Geen excuus, geen geld terug en ik kan het nummer van KLM bellen.

    Nou, al kost het mij een paar duizend euro aan advocaat kosten, ik zal mijn geld terugkrijgen en een excuus van KLM.

    ZAK ER MAAR IN KLM, ik hoop oprecht dat dit niet het begin is van het einde van de oudste vliegmaatschappij. Wel is zeker dat ik nooit en dan ook echt nooit meer met KLM zal vliegen. Ronduit onbeschoft, en dat in groot contrast met hoe het cabinepersoneel werkt. Hoe kan het!

    KLM je hebt een ambassadeur gecreëerd, een actieve negatieve.

    Update: na een flink aantal weken, herhaalde vragen naar de status e.d. kregen we een uitermate mager excuus en wel ons geld terug. De anderen van onze vakantiegroep hebben nog een aantal weken langer moeten wachten. Als ik zo met mijn klanten om zou gaan zou ik al snel de deuren van het bedrijf mogen sluiten. Er moet veel gebeuren wil ik weer bij KLM instappen. Ze staan nu laag op mijn prioriteitenlijst bij het boeken van vluchten. Zelfs een tussenstop heeft mijn voorkeur voor intercontinentaal vliegen nu boven KLM.

  • Dashcam Bunnik naar Zwolle

    Het werd wat stil hier op de site, dus tijd voor een kleine update. Mijn liefde voor gadgets is onverminderd groot, maar de laatste maanden weinig tijd voor deze hobby.

    Vandaar maar van een noodzaak een combi gemaakt met het experimenteren met gadgets. Nu heb ik de GoPro, die ik al een tijdje had maar bijna nooit gebruik, in de auto opgehangen om daarmee mijn dagelijkse ritjes te kunnen vastleggen.

    En dat geeft wel leuke beelden en houdt mij ook extra rustig met autorijden.

    Hieronder de opname van 5 april 2023, waarbij ik vanuit Bunnik naar Zwolle kwam. Het verkeer was niet slecht en nu eens een keer geen regen!

    Veel kijkplezier, hopelijk is het niet te saai om naar te kijken!