Peildatum: 25 oktober 2026
In het artikel van 4 augustus beschreef ik hoe de droogte de Europese stroomvoorziening raakte, en begin september maakte ik daarin de tussenbalans op: het had immers geregend, maar hersteld was er nog maar weinig.
We zijn alweer een kleine twee maanden verder, en de vraag van veel lezers is terecht: hoe staat het er nú voor? Zijn de kerncentrales aan de Donau weer online? En waarom horen we nog steeds dat schepen op de Rijn maar half — of veel minder dan de helft — beladen varen?
Het korte antwoord: de regen van eind augustus bleek een adempauze, geen echte omslag. In september en oktober zakte de Rijn naar standen die nooit eerder gemeten zijn, de binnenvaart draait op een fractie van haar capaciteit, en één kerncentrale staat nog altijd volledig stil.
Dit weekend komt er eindelijk een flinke golf water aan — maar wie de verwachtingen leest, ziet dat ook die golf het probleem niet oplost. Hieronder de stand van zaken, onderwerp voor onderwerp.
De waterstanden: het record van augustus hield zes weken stand
Op 10 augustus brak de Rijn bij Lobith het afvoerrecord uit 1947: slechts 614 kubieke meter per seconde, tegen 620 destijds. Eind augustus regende het, de afvoer liep op naar zo’n 825 m³/s, en het ministerie schaalde af van “feitelijk” naar “dreigend” watertekort. Dat leek even de goede kant op te gaan.
Het tegendeel gebeurde. September bleef opnieuw vrijwel droog, en op 30 september zakte Lobith naar een waterstand van 6,05 meter boven NAP bij een afvoer van 543 m³/s — opnieuw een laagte record, en deze keer ruim ónder het augustusrecord. Het werd zo laag dat Rijkswaterstaat de klassieke peilschaal bij Lobith letterlijk niet meer kon aflezen: het water stond onder het meetbord. Ter vergelijking: in een normale zomer stroomt hier 1.700 tot 1.900 m³/s voorbij.

Sindsdien schommelt de afvoer rond de 600 m³/s. Op 22 oktober stond Lobith op ongeveer 6,25 meter NAP, nog altijd dalend met een centimeter per dag.
Dit weekend komt er water — maar lees de kleine lettertjes
Voor het eerst sinds weken is er echt goed nieuws: in Duitsland en de Ardennen is regen gevallen en vanaf dit weekend (24–25 oktober) stijgt het water. De verwachting van Waterpeilen.nl: woensdag 28 oktober een eerste piek rond 7,1 à 7,2 meter NAP, en rond 31 oktober een tweede piek van ongeveer 7,3 meter, waarbij de afvoer voor het eerst sinds juli weer nét boven de 1.000 m³/s kan uitkomen. In de binnenvaart werd al opgelucht gereageerd: de laagwatertoeslagen richting het Ruhrgebied verdwijnen voorlopig, de grote duwboten worden weer vaarklaar gemaakt en de beperkingen op de IJssel kunnen waarschijnlijk worden opgeheven.
Dan de kleine lettertjes. Ná die golf wordt tot zeker 5 november geen nieuwe regen van betekenis verwacht. De waterstand daalt dan weer met 10 tot 15 centimeter per dag, en rond 5 november zou Lobith alweer op zo’n 6,5 meter NAP staan bij circa 700 m³/s — door Waterpeilen.nl opnieuw “een extreme laagwatersituatie” genoemd. De oorzaak zit dieper dan één droge maand: het Zwarte Woud, een van de belangrijkste regenleveranciers van de Rijn, ontving dit jaar tot nu toe slechts zo’n 35 procent van de normale neerslag. Statistisch houden lage Rijnafvoeren bovendien vaak aan tot in november en soms tot begin december. De golf van deze week is dus een welkome onderbreking — geen einde.
De energiecentrales: twee van de drie zijn terug in productie
Het beeld uit augustus — zes reactoren uit, zeventien beperkt — is gelukkig flink verbeterd, maar niet opgelost:
- Paks (Hongarije) draait weer volledig. Sinds eind augustus zijn alle acht turbines terug in bedrijf en levert de centrale haar nominale 2.000 MW. De combinatie van iets meer water en de noodstuw met afgezonken schepen bleek voldoende.
- Kozloduy (Bulgarije) draait, maar op het randje. De centrale volgt volgens het Bulgaarse ministerie het normale schema, met extra maatregelen; de Donau naderde er in oktober opnieuw het kritieke peil. De gevreesde stillegging is tot nu toe uitgebleven.
- Cernavodă (Roemenië) staat nog altijd stil. Beide reactoren — samen zo’n 1.350 tot 1.400 MW — liggen er sinds 13 augustus uit. Een herstart in oktober werd door de regering al onwaarschijnlijk genoemd; exploitant Nuclearelectrica mikt nu op aansluiting op het net vanaf 1 november, uitdrukkelijk onder voorbehoud van de waterprognoses. Roemenië importeert intussen al tweeënhalve maand het gat in zijn stroomvoorziening.
- Frankrijk had geen waterpeil- maar een watertemperatuurprobleem, en dat lost de herfst vanzelf op; ik heb geen aanwijzingen gevonden dat er nu nog hittebeperkingen gelden (een hard cijfer ontbreekt ).

De les van augustus blijft staan: hoe verder stroomafwaarts aan de Donau, hoe trager het herstel. Paks lag duizend kilometer dichter bij de regen dan Cernavodă.
De binnenvaart: dezelfde vloot, een derde van de capaciteit
En dan het onderwerp dat Nederland het meest direct raakt. De grote rivieren zijn de hele herfst beperkt bevaarbaar gebleven, en de cijfers daarachter zijn indrukwekkender dan de term “beperkt” doet vermoeden.
Het Havenbedrijf Rotterdam meldde dat binnenvaartschepen richting de Rijn gemiddeld nog maar voor 30 tot 35 procent beladen kunnen worden, waar dat bij normale waterstanden rond de 70 procent ligt. De benuttingsgraad van de vloot is dus ruwweg gehalveerd — en op de ondiepste trajecten is het veel erger. Rederij HGK rekende voor: waar één schip normaal 2.200 ton steenzout naar Keulen brengt, waren daar begin oktober drie schepen met elk 400 tot 600 ton voor nodig, plus vrachtwagens voor de rest — en één vrachtwagen vervoert hooguit 26 ton. Bij Duisburg werd uit sommige schepen eerst 200 tot 300 ton overgeladen zodat ze met minder diepgang verder konden.

De gevolgen telden hard door in de havens. Rotterdam verwerkte wekenlang zo’n honderd éxtra scheepsbezoeken per week — meer schepen voor minder lading — terwijl het vervoerde Rijnvolume ruim 10 procent onder normaal lag. Antwerpen zag het binnenvaartvolume richting de Middenrijn met ruim 73 procent dalen en richting de Bovenrijn met bijna 89 procent. Vervoerders verhoogden de laagwatertoeslagen keer op keer, en in week 42 (medio oktober) werd over de Rijn bij Lobith nog altijd maar zo’n 3,1 miljoen ton vervoerd. Kortom: wat er vaart, vaart duur en leeg.
Hoe verhoudt 2026 zich tot eerdere droogtejaren?
Dit is het jaar waarin alle referenties sneuvelden. De laagterecords van de beruchte droogtejaren 2018 (minimum circa 730 m³/s, eind oktober) en 2022 (circa 680 m³/s, en de laagste wáterstand van 6,48 meter NAP) werden in 2026 niet één keer maar twee keer gebroken — in augustus én, dieper nog, eind september. Zelfs het legendarische 1947 (620 m³/s) staat nu op de tweede plaats. Hydrologen van Deltares zeiden het al in de zomer: zelfs de droge jaren 2018 en 2022 kwamen niet in de buurt van deze waarden.

En de trend wijst omhoog — in de verkeerde zin. Een recente studie (TU Delft/eWaterCycle) die rekent met de gangbare laagwatergrens van 1.020 m³/s bij Lobith, komt historisch uit op gemiddeld ruim 14 kritieke laagwaterdagen per jaar, oplopend naar 27 tot 34 dagen per jaar in de klimaatscenario’s voor de komende decennia. Dat is een modelprojectie, geen meting — maar 2026 zit daar met maanden aan laagwater nu al ruim boven. Niet voor niets pleitte HGK deze zomer voor een Europees programma om vóór 2035 tot duizend laagwaterbestendige schepen te bouwen: de sector richt zich in op een toekomst waarin dit vaker gebeurt.
Het grondwater: de onzichtbare achterstand
De rivieren reageren op regen binnen dagen; de bodem doet er maanden tot jaren over. Uit de landelijke grondwaterdata (BRO) blijkt dat eind oktober ongeveer 65 procent van ruim 18.000 meetputten lager staat dan normaal voor de tijd van het jaar. De verschillen per regio zijn groot: in Zeeland staat zo’n 92 procent van de putten te laag, in Noord-Brabant 82 procent en in Gelderland 81 procent — vooral de hoge zandgronden in het oosten en zuiden, die niet door rivierwater kunnen worden bijgevuld, zakken in een droge periode snel weg.

Rijkswaterstaat waarschuwde al in september dat de grondwaterstanden tot het einde van het jaar laag blijven en dat volledig herstel in sommige regio’s jaren kan duren. In het zuidwesten speelt bovendien verzilting: het zoutgehalte in het Volkerak-Zoommeer naderde de grens van 450 mg/l, al is er vooralsnog genoeg rivierwater om door te spoelen. Ook de Maas staat er slecht voor: bij Maastricht stroomde medio oktober nog maar 30 tot 35 m³/s — de regen in de Ardennen van dit weekend geeft een korte piek, maar ook daar geldt: binnen een week zakt het weer terug. Een enkel lichtpuntje is er wel: op de Utrechtse Heuvelrug ziet het waterschap de eerste voorzichtige tekenen van herstel, al blijft het onttrekkingsverbod er van kracht.
Tot slot: wordt dit binnenkort opgelost?
Nee — en dat is inmiddels de eerlijke samenvatting van dit droogtejaar. De golf van eind oktober koopt de binnenvaart één tot twee betere weken en geeft Cernavodă misschien nét genoeg water voor de geplande herstart van 1 november. Maar structureel herstel vraagt wat Weerverteller al in september becijferde: wékenlang frequente regen over het hele stroomgebied, van de Alpen tot de Moezel. Zolang die uitblijft, blijft Nederland leven met rivieren op een historisch minimum, schepen op een derde van hun capaciteit en een grondwatervoorraad die pas over jaren is aangevuld. De droogte van 2026 is geen zomerincident gebleken, maar een jaarthema — en de vraag voor 2027 is niet óf we hier weer over schrijven, maar wanneer.
Verantwoording bij de cijfers
- De waterstanden en afvoeren bij Lobith komen uit de laagwaterberichten van Waterpeilen.nl (t/m 22 oktober) en berichtgeving van ANP/Weeronline en NOS; de verwachting voor 28–31 oktober en begin november is een prognose en kan afwijken.
- De minima van 2018 (~730 m³/s) en 2022 (~680 m³/s) zijn afgeronde waarden uit Rijkswaterstaat-metingen zoals aangehaald in de pers; de exacte dagwaarden kunnen enkele m³/s verschillen.
- De beladings- en volumecijfers van de binnenvaart zijn momentopnames van verschillende partijen (Havenbedrijf Rotterdam, HGK, Contargo, Port of Antwerp-Bruges, Schuttevaer) uit augustus–oktober; één samenhangende officiële statistiek bestaat niet.
- Het grondwaterbeeld (65% van de meetputten lager dan normaal; 92/82/81% per provincie) komt uit de BRO-data zoals ontsloten via OpenGrondWaterKaart, peildatum eind oktober 2026.
- De 27–34 laagwaterdagen per jaar zijn een klimaatprojectie uit een BSc-studie (TU Delft/eWaterCycle), geen waarneming.
Bronnen
- Waterpeilen.nl — laagwaterberichten Rijn en Maas (t/m 22 okt. 2026)
- Weeronline/ANP: Waterstand Rijn blijft uitzonderlijk laag, droogte houdt aan (13 okt. 2026)
- NOS: Waterstand Rijn niet meer te peilen — bord uitgezet
- Schuttevaer: Rijn naar laagste waterpeil ooit gemeten (28 sept. 2026)
- Schuttevaer: Eindelijk — er komt veel water aan (20 okt. 2026)
- Schuttevaer: Aan de reis week 42 — meer water, minder volume (21 okt. 2026)
- Binnenvaartkrant: Drie schepen voor één lading — laagwater treft Rijnvaart hard
- Binnenvaartkrant: Zo groot is het gat dat laagwater in het Rijnvervoer slaat (24 aug. 2026)
- Binnenvaartkrant: Regen biedt nauwelijks verlichting (13 okt. 2026)
- NucNet: Cernavodă Nuclear Reactors Could Restart In November (1 okt. 2026)
- Montel: Romania’s 1.35 GW Cernavoda restart unlikely in October
- Balkan Green Energy News: Danube nears critically low level at Kozloduy
- Enerdata: Paks nuclear plant returns to full capacity
- TPO/ANP: Rijnafvoer breekt laagterecord uit 1947 bij Lobith (10 aug. 2026)
- Rijkswaterstaat Droogtemonitor — landelijk en regionaal beeld
- OpenGrondWaterKaart — actuele grondwaterstanden (BRO-data)
- HDSR: Actuele situatie rondom droogte 2026
- eWaterCycle/TU Delft BSc-studie: laagwaterdagen Lobith onder klimaatscenario’s


You must be logged in to post a comment.